جاذبه ها و مناطق گردشگری

جغرافیای طبیعی بیجار گروس 

شهرستان بیجار از شمال به استان زنجان ، از جنوب به قروه ، از شرق به همدان و از غرب به دیواندره و سنندج محدود می گردد . بیجار منطقه ای است كوهستانی در امتداد سلسله جبال غربی ایران و یك سوم اراضی آن تقریبا كوهستانی است . نوع زمین و ساختمان آن مركب از سنگ هایی رسوبی مخصوصاً تركیبات رسی و آهكی و شنی مخلوط می باشد كه مروبط به دگرگونی های دوران سوم زمین شناسی است .

شهر بیجار با ارتفاع 1940 متر از سطح دریا در طول 47 درجه و 36 دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی 35 دجه و 52 دقیقه استوا واقع شده و یكی از مرتفع ترین شهرهای كشور محسوب شده به نحوی كه به بام ایران لقب یافته است ، شهر بیجار 770 متر از تهران و 425 متر از سنندج بلندتر است .

بازارها و ساختمان های قدیمی 

شهر بیجار در گذشته دارای چند بازار مهم بوده كه بعضی از آن ها هنوز رونق گذشته خود را حفظ كرده اند . بازار قدیمی این شهر به نام «بازار بزرگ» مشهور است و دیگر بازارها عبارتند از :
بازار افتخار نظام ، قیصریه سالار و قیصریه سعید لشكر و بازار امیر تومان كه با دو سرا به نام های سرای كهنه و سرای تازه در گذشته محل تجارت تاجرهای افغان ، تبریزی ، همدانی و زنجانی بوده است و اكنون نیز دارای دو تیمچه به نام شهبازخان و تیمچه امیر تومان است كه جایگاه دكان های بازاریان می باشد.

آثار باستانی 

بیجار گروس دارای بیش از 60 اثر باستانی و تاریخی است كه تعدادی از آنها در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده ولی بیشتر این آثار از بین رفته است . تعدادی از این آثار كه در داخل یا حاشیه منطقه حفاظت شده قرار گرفته اند معرفی می گردد .

روستای صلوات آباد 

روستای صلوات آباد یا سلمات آباد در 15 كیلومتری غرب بیجار و در كنار رودخانه «قزل اوزن» نزدك پل قدیمی صلوات آباد قرار دارد .

این روستا دارای یك قلعه قدیمی با برج و باروهای محكم می باشد كه از خشت و گل ساخته شده است . در داخل این قلعه تعدادی خانه قدیمی وجود دارد . یكی از این خانه ها كه به مالك روستا تعلق داشت از نظر معماری و تزئینات دارای ویژگی های منحصر به فردی است . در این بنا اروسی های زیبا و تزئینات گچبری قابل توجهی وجود دارد . تركیب فضاها ،‌سه دری ها ،‌پنج دری ها ، پستو و ... بیانگر ذوق و سلیقه معماران ان است . در كنار قلعه و بیرون از آن بقایای یك حمام قدیمی وجود دارد كه بخش هایی از گنبدهای آن تخریب شده و دارای فضاهایی از جمله ورودی ، حمام سرد ، حمام گرم ، خزینه ، خلوتی ، تون و ... است و آب آن نیز به روش خاصی از رودخانه تامین می شده است .

از جمله آثار باستانی بجار گروس وجود غارهای اطراف آن است مثل غار سید بلغار در شریف آباد و غار پشت دربند در كنار قزل اوزن و غار كفتاران داخل منطقه حفاظت شده كه غاری طولانی و دیدنی است كه برای ورود به آن باید از چاهی حدود 15 متر پایین رفت . این غار دهلیزهای فراوان تاریكی دارد تا جایی كه احتمال خطر گم شدن هم در آن وجود دارد .

پل صلوات آباد 

این پل در 15 كیلومتری جاده آسفالته بیجار – تكاب در روستای صلوات آباد واقع در ضلع جنوبی منطقه حفاظت شده بیجار و بر روی رودخانه قزل اوزن احداث شده است . این پل در گذشته مسیر ارتباطی سلطانیه و زنجان با دیگر شهرهای غرب كشور از جمله بهار، همدان ، كرمانشاه و سنندج بوده است .

تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست اما از شواهد پیداست كه این پل با عنصر ویژه دوران صفویه به ویژه سنگ های حجاری شده و الگوهای معماری این دوره احداث و در دوره های بعد مرمت شده است .

قلعه قم چقا 

قلعه قم چقا در فاصله 60 كیلومتری شمال بیجار و یك كیلومتری شمال روستای قم چقا و داخل منطقه حفاظت شده قرار دارد . به نظر كارشناسان این قلعه دارای كتیبه ای با نقش هیروگلیف و به خط هراتیك می باشد و جزو قدیمی ترین كتیبه های نییمه تصویری ایران قلمداد گردیده و كتیبه آن با خط سومریان قابل مقایسه است .
ارتفاع دیواره های این قلعه به 200 متر می رسد و تنها راه ارتباطی قلعه با خارج ، گذرگاه باریكی می باشد كه ساخته و پرداخته دست صاحب هنری است كه یك نفر به دشواری می تواند از آن عبور كند .
وسعت قلعه بالغ بر 5000 متر مربع با مخازن متعدد آب است كه در سنگ كنده شده و پناهگاه زیرزمینی آن با عمق 41 پله به صورت تونلی از سنگ كنده شده و به زیر قلعه هدایت می شود .
از قلعه بزرگ قم چقا در عصر پارت ها و ساسانیان نیز استفاده شده كه هم زمان با محاصره آتشكده آذرگشسب در تخت سلیمان (100 كیلومتری شمال همین قلعه) به وسیله هراكیلوس امپراتور روم ، موجبات تخریب آن فراهم شده است .این قلعه از نظر قدمت بسیار حائز اهمیت است و در برهه های گوناگون مورد استفاده اقوام مختلفی واقع شده است .بنابراین قلعه و دژ قم چقا یكی از قلعه های با ارزش و تاریخی شناخته شده ایران می باشد . بعضی احتمال می دهند كه جام مارلینگ در آنجا مدفون است .

جغرافیای اقتصادی بیجار گروس  

بیجار قبل از جنگ بین الملل اول منطقه ای آباد و دارای ابنیه و آثاری تاریخی بوده و از نظر اقتصادی موقعیت قابل توجهی داشته و از جهت این كه بر سر راه تبریز و عتبات به عنوان «تبریز كوچك» قرار گرفته حائز اهمیت بوده است . اقتصاد این منطقه متكی به كشاورزی ، دامداری و صنایع دستی است .

زراعت و باغداری
در زراعت و باغداری ، علاوه بر میزان مهارت و تخصص ، نوع مالكیت و نحوه استفاده از امكانات و داشتن وسایل فنی و زمین مناسب در بهبود كشاورزی مدخلیت خاص دارد . در این ناحیه با در نظر گرفتن پراكندگی روستاها ، هیچ محدودیتی از لحاظ استفاده از زمین های قابل كشت و حاصلخیزی نسبی خاك ها وجود ندارد . شكل تپه ماهوری با پوششی از خاك های نرم و وسعت دشت های پایكوهی امكان بهره برداری از زمین را به حداكثر رسانیده است . با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه ، كشاورزی در جهت گسترش كشت دیم توسعه یافته و كشت آبی به زمین های مجاور رودخانه های دائمی محدود شده است .
امكانات طبیعی منطقه ، همراه با سنن قبیله ای حاكم بر جامعه روستایی در طول قرون ، خصوصیات اخلاقی ویژه ای در آنان به وجود آورده و مردمانی قانع و صبور و دور از تحولات سریع زمان پرورش داده است .
در چنین شرایطی تلاش روستایی از تهیه حداقل احتیاجات زندگی فراتر نرفته و به همان امكاناتی كه طبیعت در اختیار او نهاده ، قناعت نموده است . در حقیقت تكیه به كشت دیم ، روستاییان را از تلاش در راه توسعه كشت آبی و در نتیجه جستجوی آب بیشتر بازداشته است . برخلاف اكثر مناطق ایران كه زندگی متكی به آب های جاری و نفوذی است و تقسیمات دقیق و گوناگونی برای استفاده از آن به وجود آورده اند . در این منطقه تقسیمات معین و مشخصی وجود ندارد .

نوع كشت
اقتصاد روستایی در این منطقه همانند سایر روستاهای ایران متكی به اقتصاد خانوادگی است . در سیستم اقتصاد خانواده بدون توجه به امكانات و یا مشكلات محیط طبیعی ، تمام تلاش در جهت احتیاجات اولیه و ضروری انجام می شده است .
هر كشاورز سعی داشته در حد امكان ، تمام نیازمندی های خود را شخصاً فراهم نموده تا از تهیه آن در بازار بی نیاز باشد . به همین علت چون رایج ترین و مهم ترین غذای روستاییان نان است ، كشت غلات همه جا در درجه اول اهمیت قرار دارد .
سایر محصولات كشاورزی بسته به مناطق مختلف متفاوت و از لحاظ اهمیت و وسعت بهره برداری با كشت غلات قابل مقایسه نیست . در كشت غلات ، گندم در درجه اول اهمیت و سپس جو كه بیشتر به مصرف دام ها می رسد ، رایج و معمول می باشد .
باغ میوه در سراسر منطقه وجود دارد ، اما از لحاظ اقتصادی اهمیتی نداشته و فقط قسمتی از احتیاجات محلی را تامین می كند . گسترش این باغ ها در شرق منطقه بیش از سایر مناطق است .
در بخش های مختلف تاكستان های وسیعی به چشم می خورد كه علاوه بر مصرف محلی ، قسمتی از آنها برای فروش به شهرستان های مجاور فرستاده می شود . مهم ترین منطقه پرورش انگور در روستاهای شرقی بیجار به ویژه شهر حسن آباد یاسوكند و اطراف آن می باشد .
مهمترین عاملی كه در پراكندگی پرورش دام دخالت دارد ، وضع آب و هوا یعنی افزایش میزان و نحوه پراكندگی باران سالیانه از یك طرف و شكل ناهمواری و ارتفاع زمین از طرف دیگر است . پرورش دام برای اكثر روستاییان بیشتر به خاطر استفاده از لبنیات است و قسمت زیادی از فرآورده ها جنبه خود مصرفی دارد . با توجه به افزایش فعالیت دامپروری در این منطقه هدایت و كمك مادی و معنوی دولت در درجه اول اهمیت قرار دارد .

صنایع دستی
همزمان با فعالیت های كشاورزی ، صنایع دستی نیز به صور مختلف در منطقه رایج و بسته به امكانات طبیعی در سطوح مختلفی گسترش یافته است .
گاهی صنایع دستی از لحاظ اهمیت اقتصادی بلافاصله بعد از كشت و زرع مقام دوم را احراز نموده است .

تاریخچه حفاظت از محیط زیست و مناطق چهارگانه در ایران 

اولین احكام قانونی در باب شكار در تاریخ 18 اردیبهشت 1307 تدوین و تصویب شده است . در 14 اسفند 1335 مقررات مستقل و نسبتا جامعی در زمینه حفاظت از حیات وحش به تصویب مجلس وقت رسیده و كانون شكار تشكیل گردید كه اعضای آن را تعدادی افراد علاقه مند به شكار و صید تشكیل می دادند و به منظور اجرای قوانین تدوین شده وزیر كشور و رئیس ستاد ارتش وقت نیز به عضویت كانون مذكور در آمدند . در 16 خرداد 1346 سازمان شكاربانی و نظارت بر صید جایگزین كانون شكار گردید و این سازمان رسما به عنوان یك دستگاه مستقل دولتی فعالیت خود را با آموزش شكاربانان در سطح كشور آغاز و مناطقی را نیز به عنوان پارك وحش مورد حفاظت قرار داد .
در سال 1350 با مطرح شدن مسائل محیط زیست در سطح جهان ، این سازمان نیز با تغییر عنوان به نام سازمان حفاظت محیط زیست عهده دار مسائل محیط زیست كشور گردید و همكاری خود را با سازمان های بین المللی ادامه داد .
سازمان حفاظت محیط زیست طبق استانداردهای بین المللی مناطق را تحت عنوان مناطق چهارگانه مورد حفاظت قرار داده است كه هر یك از این مناطق دارای شرایط و مقررات خاص خود بوده و هم اكنون تعداد آن ها در كل كشور 153 منطقه می باشد . این مناطق عبارتند از :
پارك های ملی – آثار طبیعی ملی – پناهگاه حیات وحش و مناطق حفاظت شده .

تعریف منطقه حفاظت شده  

«به منطقه ای از منابع طبیعی كشور اعم از جنگل و مرتع ،‌دشت ، آب و كوهستان اتلاق می شود كه از لحاظ ضرورت حفظ و تكثیر نسل جانوران وحشی یا حفظ و یا احیاء رستنی ها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت خاصی بوده و تحت حفاظت قرار می گیرد . »
تنها منطقه ای از مناطق چهارگانه سازمان حفاظت محیط زیست در استان كردستان ، منطقه حفاظت شده بیجار می باشد كه به خاطر گونه های مهم گیاهی و جانوری و به خصوص گونه ای قوچ و میش ارمنی تحت حفاظت و مدیریت اداره كل حفاظت محیط زیست كردستان قرار دارد .
این منطقه در تاریخ 23/12/49 برابر مصوبه شماره 22 شورای عالی شكاربانی و نظارت بر صید وقت به عنوان منطقه ممنوعه معرفی و سپس در مورخ 19/3/1350 با مساحتی معادل 72 هزار هكتار به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام گردید . مساحت منطقه بر اساس آخرین تغییرات حاصل شده در حدود 32000 هكتار می باشد .

موقعیت جغرافیایی 

منطقه حفاظت شده بیجار در شمال بیجار و جنوب شرقی شهرستان تكاب قرار گرفته است . رودخانه قزل اوزن حد جنوبی منطقه را طی می كند . در شمال منطقه رودخانه قم چقا جریان دارد . این منطقه به لحاظ جغرافیایی در طول 51'.4E وْ 47 تا.25'.8E ْ47 و.12'.9N ْ36 تا.59'.5N ْ35 قرار گرفته است .

وضعیت توپوگرافی
تقریبا نیمی از منطقه را اراضی با شیب كمتر از 12% تشكیل می دهد و بقیه منطقه اغلب به صورت تپه ماهوری می باشد و ارتفاع حداقل و حداكثر منطقه به ترتیب 1533 و 2187 متر می باشد .

زمین شناسی منطقه
منطقه از نظر زون های زمین شناسی ایران در زون البرز و زیر زون البرز – آذربایجان قرار دارد . از نظر زمین ساخت ، محدوده در بین دو گسل اصلی تبریز در شرق و ارومیه یا (زرینه رود) در غرب واقع است كه در نتیجه تعدادی از شاخه های این دو گسل در محدوده گسترش دارند . تعدادی تاقدیس نیز در محدوده منطقه وجود دارد . از نظر زمین لرزه خیزی محدوده بیجار در منطقه ای با خطر نسبی متوسط قرار گرفته است كه برای توسعه پارك ها و زیستگاه ها در ان منطقه مشكل خاصی وجود نخواهد داشت

اقلیم منطقه این منطقه دارای آب و هوایی نیمه خشك است . به علت ارتفاع زیاد منطقه نسبت به سایر مناطق استان ، اختلاف درجه حرارت سردترین روز سال با گرم ترین روز سال به 79 درجه سانتی گراد می رسد . حداقل دما در منطقه مربوط به بهمن ماه با 38 درجه سانتی گراد زیر صفر و حداكثر آن مربوط به ماه های تیر و مرداد با 41 درجه سانتی گراد بالای صفر بوده است .
متوسط بارش سالیانه منطقه 9/439 میلی متر است .
طول مدت ماه های خشك منطقه به 4 ماه می رسد و تعداد روزهای یخبندان منطقه 16 روز می باشد .

دره های مهم منطقه
دره كمتاران – قزل اوزن – سید شهاب – حاج زاغه سی – وال و قم چقا .

منابع آب منطقه منابع آب منطقه را می توان به دو دسته رودخانه و چشمه تقسیم بندی نمود .
  • الف ) رودخانه ها
    • رودخانه قزل اوزن
      این رودخانه كه یكی از پر آب ترین رودخانه های استان می باشد در امتداد مرز جنوبی منطقه جریان دارد . آب این رودخانه از ارتفاعات چهل چشمه و منطقه سارال دیواندره سرچشمه می گیرد .
    • رودخانه قم چقا
      این رودخانه در حد شمالی منطقه جریان داشته و به لحاظ نقش و اهمیت در منطقه همتراز با رودخانه قزل اوزن می باشد . این رودخانه از غرب به شرق جریان داشته و با بستری سنگلاخی یا سنگریزه ای از ارتفاعات زرنیخ و قره گل سرچشمه گرفته و پس از عبور از منطقه حفاظت شده و روستای بزرگ قم چقا در محلی به نام ولی بیك و خرابه چول ارخ به رودخانه گورانی تغییر نام داده كه پس از عبور از قریه حیران تلو در قریه گل قشلاق به قزل اوزن می پیوندد .
  • ب ) چشمه ها منطقه
    مهم ترین چشمه های واقع در منطقه كه در فصل تابستان و. پاییز برای حیات وحش منطقه دارای اهمیت حیاتی هستند به شرح ذیل می باشند :
    • چشمه حاج زاغه سی : واقع در ارتفاعات سلیم كش .
    • چشمه «كله شیر» : واقع در تپه ماهور های شمال غرب روستای صلوات آباد .
    • چشمه سید شهاب : واقع در دره های كوه سلیم (واقع در منطقه امن) .
    • چشمه قره بلاغ : واقع در بالا دست جنوب روستای قره بلاغ در دامنه شمالی كوه سلیم .
    • چشمه گچی بابا : واقع در دربند روستای متروكه گچی بابا .
    • چشمه میه رژگه : واقع در دره میه رژگه در شمال روستای صلوات آباد .
    • چشمه قاچاق : واقع در شمال روستای حسین آباد زردكمر .
    • چشمه تپه شرف خان : واقع در دره شرف خان .
    • چشمه كانی شفا : واقع در حاشیه روستای متروكه اوغلان میر احمد .
    • چشمه كانی چایگ : واقع در شمال روستای آق داغ .
    • چشمه دره آسیابان :‌واقع در دربند روستای قم چقا .
    • چشمه جوكوب : واقع در شرق روستای صلوات اباد .
    • چشمه بن مرسی : حاشیه جنوبی منطقه امن سلیم .

پوشش گیاهی منطقه حفاظت شده بیجار  

1- تیپ مرتعی Astragals-Thymus
2- تیپ مرتعی Astraglus-Festuca
3- تیپ مرتعی Astraglus-artemisia
4- تیپ مرتعی Bromus-Astraglus
همچنین در این منطقه به صورت پراكنده پوشش های درختچه ای نظیر بادام – آلوچه وحشی – دافنه و سراسوس نیز مشاهده می گردد .

حیات وحش منطقه حفاظت شده
حیات وحش عمده منطقه حفاظت شده بیجار را می توان به گروههای زیر تقسیم نمود :
  • 1- پستانداران
  • 2- خزندگان
  • 3- پرندگان
  • 4- آبزیان
پستانداران منطقه
تاكنون در منطقه حفاظت شده بجار 19 گونه و 17 جنس در 10 خانواده شناسایی شده اند كه به نظر می رسد تعداد پستانداران منطقه بیشتر از این باشد . بارزترین گونه منطقه قوچ و میش ارمنی می باشد كه جمعیت قابل ملاحظه ای از آن در منطقه زیست می نماید . از دیگر گونه های شاخص منطقه م توان به گراز ، گرگ ، روباه ، كفتار و ... اشاره نمود .

پرندگان منطقه
جمعیت زیادی از خانواده های مختلف پرندگان در منطقه حفاظت شده بیجار زیست می نمایند كه متاسفانه تاكنون مطالعه جامعی در این خصوص انجام نشده است اما بر اساس اطلاعات موجود مربوط به مشاهدات پراكنده كارشناسان استان تاكنون 85 گونه متعلق به 22 خانواده در ان منطقه شناسایی شده اند . از پرندگان شاخص منطقه می توان از عقاب طلایی ، لیل ، پالابان ،‌شاهین ، كبك چیل ، باقرقره و ... نام برد .

آبزیان منطقه
در منطقه حفاظت شده بیجار دو رودخانه قزل اوزن و قم چقا محل مناسبی برای زیست ، تخم ریزی و تغذیه آبزیان به خصوص ماهیان به شمار می روند .
مهم ترین گونه های آبزی مشاهده شده در منطقه عبارتند از :
  • 1- سیاه ماهی معمولی
  • 2- سیاه ماهی خالدار
  • 3- عروس ماهی
  • 4- سس ماهی كلفت لب
  • 5- سس ماهی معمولی
  • 6- ماهی اسپله
  • 7- ماهی كولی
  • 8- لاك پشت آبی
  • 9- مار آبی
  • 10- خرچنگ گر
قابل ذكر می باشد تاكنون مطالعه جامعی در خصوص خزندگان و دو زیستان منطقه انجام نشده است .

وضعیت حفاظت در منطقه حفاظت شده
منطقه حفاظت شده به لحاظ تشكیلات اجرایی برای حفاظت دارای سه پاسگاه زیست محیطی شامل یك واحد سر محیط بانی در روستای صلوات آباد و دو واحد محیط بانی در روستای چشمه سنگین و قم چقا می باشد كه مامورین اجرایی به طور شبانه روزی در این پاسگاه ها مستقر بوده و منطقه را با استفاده از چند دستگاه موتور سیكلت و خودرو مداوما مورد كنترل قرار می دهند .

اداره حفاظت محیط زیست بیجار- ظرفیت ها و پتانسیل 

شهرستان بیجار منطقه ای است كوهستانی در امتدادد سلسله جبال غرب ایران كه حدود یك سوم اراضی آن كوهستانی می باشد و از شمال به شهرهای زنجان و تكاب ، از جنوب به قروه ، از شرق به همدان و از غرب به دیواندره و سنندج محدود می گردد .
شهر بیجار با ارتفاع 1940 متر از سطح دریا در طول جغرافیایی 47 دجه و 36 دقیقه و عرض جغرافیایی 35 درجه و 52 دقیقه واقع شده و یكی از مرتفع ترین شهرهای كشور محسوب می گردد به نحوی كه به بام ایران لقب یافته است .
در شهرستان بیجار بیش از 60 اثر باستانی و تاریخی وجود دارد كه برخی از آن ها در فهرست اثار ملی به ثبت رسیده است كه از جمله آثار باستانی می توان پل تاریخی لوات آباد ،‌قلعه باستانی قم چقا ، بازار بیجار ، مسجد خسروآباد و ... را نام برد .
در این شهرستان محدوده ای به مساحت حدود 31 هزار هكتار جزو مناطق حفاظت شده 92 گانه تحت پوشش سازمان حفاظت محیط زیست معرفی گردیده كه در ناحیه شمالی شهرستان واقع گردیده است و حدود 22 روستا در داخل و حاشیه منطقه حفاظت شده قرار گرفته اند و این منطقه به لحاظ زیستگاه گونه قوچ و میش ارمنی و سایر گونه های حفاظت شده دارای اهمیت می باشد و از سال 1361 (اخرین مصوبه) در مساحت یاد شده مورد حمایت و حفاظت اداره محیط زیست بیجار قرار گرفته است .
همچنین در سطح حوزه استحفاظی شهرستان (منطقه آزاد) ، ارتفاعات چنگ الماس با دارا بودن گونه قوچ و میش ارمنی و نیز رودخانه های دیگری همچون تلوار ، آثار تاریخی فراوان ، تفرجگاه ها و مناطق دیدنی بسیار هر یك به نوبه خود دارای ارزش تاریخی ، طبیعی و یا گردشگری می باشند .
اداره حفاظت محیط زیست شهرستان بیجار به عنوان متولی حفاظت از محیط زیست و حفظ تنوع زیستی در شهرستان بیجار با تعداد 15 نفر نیروی انسانی در دو بخش ستادی و اجرایی به شرح ذیل در حال انجام فعالیت می باشد :
ردیف محل فعالیت تعداد نیروها (نفر) حوزه عمل نوع فعالیت
1 مركز اداره 5 مناطق ازاد و حفاظت شده انجام امور اداری ، گشت و كنترل
2 سر محیط بانی صلوات آباد 4 منطقه حفاظت شده گشت و كنترل ، امارگیری
3 محیط بانی قمچق 3 منطقه حفاظت شده گشت و كنترل ، امارگیری
4 محیط بانی چشمه سنگین 3 منطقه حفاظت شده گشت و كنترل ، امارگیری
حوزه فعالیت این اداره نیز طبق تعاریف و ضوابط سازمانی به دو بخش محیط انسانی و محیط طبیعی تقسیم می گردد :
فعالیت های بخش محیط انسانی شامل :
  • 1- صدور مجوز جهت احداث و یا ایجاد انواع طرح های صنعتی ، كشاورزی ،‌خدماتی و غیره در سطح شهرستان
  • 2- نظارت ،‌بازدید و پایش طرح های موجود و فعال شهرستان
  • 3- شناخت منابع آلودگی آب ،‌هوا و خاك
  • 4- اجرای قوانین و مقررات مربوط به حفاظت و بهسازی محیط زیست
فعالیت های بخش محیط طبیعی شامل :
  • 1- حمایت و حفاظت از گونه های جانوری و گیاهی
  • 2- شناسایی منابع آلوده كننده محیط طبیعی
  • 3- اتخاذ تدابیر لازم در زمینه حفظ و احیای زیستگاه ها
  • 4- كنترل و ثبت مستمر وضعیت و تغییرات محیط زیست طبعی
  • 5- ارجای قوانین و مقررات مربوط به حفاظت و بهسازی محیط زیست و شكار و صید
  • 6- تشخیص و شناسایی مجموعه ها و پوشش گیاهی موجود
  • 7- بررسی و مطالعه عادات و رفتار گونه های حیات وحش و آبزیان
این اداره در هر دو بخش محیط انسانی و محیط طبیعی عمل منطقه آزاد و منطقه حفاظت شده فعالیت داشته و اقدام به اجرای موارد یاد شده فوق می نماید .